Dokuma Anadolu’nun her bölgesinde farklı özelliklerle karşımıza çıkmaktadır. Bazı yörelerde kilim veya halı dokumaları yaygınken bazı yörelerde ise çoğunlukla ev tekstili veya giyim eşyaları olarak üretilmiştir (Akpınarlı, Çoban, 2021).

Ev dokumaları hizmet ettikleri amaca göre üretilir ve yağlık, peşkir, uçkur, çevre, iç giyim bakımından sınıf oluşturacak kadar çeşitlidir (Salman, 2004 ).

Yani dokumacılık Anadolu’da konu, motif, renk, ürün çeşitliliği bakımından oldukça zengindir. Bu zengin kültürel miras örneklerine ait bazı dokumalar orijinalliğini korurken bazıları ise göç veya evlenmeler sonucunda değişime uğramıştır. Hatta bazıları ise ya yok olmuş ya da yok olmaya yüz tutmuştur (Başaran, 2018).

Tarihsel süreç içerisinde dokumacılık yapan yerlerden biri de Sakarya ilinin Kaynarca ilçesidir. Kaynarca Osmanlı döneminde Şeyhler adıyla Kandıra’ya bağlı bir nahiyeyken daha sonra Sakarya iline bağlı ilçe haline gelmiştir (Çoruhlu, 2022)

Kaynarca ilçesinde dokumacılığı Oğuz boyu Türk toplulukları yani yöresel diliyle Manavların yaptığı bilinmektedir. Manav kelimesinin kökeni Orta Asya’ya kadar uzanmaktadır. Etnik anlam içermeyen bu kelime, 19. Yüzyılda bu bölgeye gelen göçlerle, daha önceden buraya Osmanlı Devleti tarafından yerleştirilen Türkmen gruplarını ayırmak için kullanılmıştır (Narin 2018).

Manavlar kültürlerini altı yüz yıldır koruyup yirminci yüzyıla kadar getirmeyi başarmıştır. Ancak bazı kültürel özellikleri kuşaktan kuşağa aktarılmasına rağmen gelişen teknolojiye yenik düşerek kaybolmaya yüz tutmuştur (Öztürk, 2010).

Manav kültürünün en güzel örneklerinden olan ancak zamana yenik düşen yerel kültür öğemiz Kaynarca Bezidir. Kaynarca Bezi ev dokumalarının en güzel örneklerinden biridir. Doğal geçim kaynağı tarım ve hayvancılık olan yöre halkı dokumalarında keteni kullanmışlardır. Bunları iplik haline getirmiş ve hayal ettikleri, gördükleri veya duydukları nesneleri bu bez dokumalarına motif olarak yansıtmışlardır. Kaynarca bezi diğer Anadolu bezlerinden hem motif olarak hem de malzeme olarak farklılık göstermektedir. En önemli farklılığı Keten ipliklerle dokunmuş olmasıdır. Keten iplik ise yörede yetiştirilen keten bitkisinden elde edilmektedir. Keten dünyanın en eski tarım ürünlerinden biridir. Ayrıca pamuğa göre daha sağlam olması yüzyıllardır tercih sebebi olmuştur (Şahin, Yıldız, 2022)

Tohumu ayrı lifleri ayrı atıkları ayrı değerlendirilen bu bitkinin ne yazık ki günümüzde fabrikalarında kapanmasıyla yörede ekimi yapılmamaktadır. Yörede Kaynarca Bezi; peşkir (havlu), çevre, uçkur, yağlık gibi çeşitli amaçlarla kullanılmıştır. Bu dokumalar tezgahlarda kadınların el emeği göz nuru ile ortaya çıkarılmaktadır.

Kaynakça

• Akpınarlı, H. F.& Çalışkan Çoban, M. G., “Kumaş Dokumacılığının Anadolu’daki Coğrafi Dağılışı”, İdil 78(2021 şubat)
• Başaran, F. N., (2018) Anadolu “Geleneksel Bez Dokumacılığından Bazı Örnekler ve Günümüzdeki Durumu”, Arış Halı, Dokuma ve İşleme Sanatlar Dergisi, s. 13.
• Çoruhlu, T., ( 2022), Kaynarca ve Kandıra Dokumaları, Çanakkale.
• Narin, R. ( 2018), Sakarya Türkmen/Manav Tarihi, Adapazarı,
• Salman, F., ( 2010), “Türk Kumaş Sanatında Görülen Geleneksel Kumaş Çeşitlerimiz”, Sanat Dergisi (6)
• Şahin,G.& Yıldız, B., (2022), “Türkiye’de Keten Üretimi ve Karakteristik Dokumaların Durumu”, Erciyes Akademi, 36(1)
• Öztürk, G. (2010), Taraklı ve Kaynarca Bez Dokumaları, Yüksek Lisans Tezi, Erzurum.